أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

362

قانون ( فارسى )

همو فرمايد : « بايد در نظر داشت كه هيأت و شكل اندام در چه حالتى كه تا سرحد امكان بايد دريد كه خراج با حالت و شكل اندام هماهنگ باشد . خراج اگر در ساق پا و بازو باشد بايد بلند و طولى دريده شود و احتياط كرد كه نشتر به پىرگ برنخورد . » اين را نيز بدان ! كه طرز بردريدن خراج برحسب جاى آن تفاوت مىكند : اگر خراج نزديك چشم است بايد دريدگى گوشه‌دار و شبيه به شكل چشم باشد . اگر خراج در بينى است همانند طول بينى دريده شود . اگر خراج در آرواره و نزديك گوش است ، در هر دو حالت بايد راست زده شود ؛ زيرا تركيب اين دو مكان راست و هموار است و اين هموارى را مىتوانى از بدن پيرمردان دريابى . خراج گوش ، خراج بر زند ، بر ساق ، بر ران و بر بازو همگى چون هموار هستند بايد دريدن آنها طولى باشد . خراج اگر بر ماهيچه‌هاى شكم ، در پشت ، در بيخ ران و در زير بغل است ، دريدگى را كه طولى مىزنى كمى به پهنا هم بزن ، كه پناهگاهى براى جمع آمدن مادهء ورم نماند و ناصور نشود . اگر خراج نزديك مقعد باشد باز كمى در پهنا هم بردرند كه پناهگاهى براى مادهء ورم نماند و در نتيجه ناصور به بار نياورد . اگر خراج در بيضه و ذكر است ، در طول و مستقيم بايد دريده شود . اگر خراج در پهلو و در دنده‌ها است ، هم شكل دنده - كه ماه نوماننده است - دريدگى ايجاد كن ! كه گوشت واقع بر دنده‌ها نيز همين شكل را دارد . باز حكيم اطيلس مىفرمايد : « بايد طبيب به دقت حالت و چگونگى گوشت زير و اطراف خراج را معلوم كرده ، پرزه‌رگهاى ماهيچه‌ها را به دقت بررسى كند تا هيچ وقت از اثر بردريدن خراج چيزى كه بايد نگهدارى شود قطع نگردد ( بريده نشود ) . و بايد در نظر داشت كه جاى به هم آمدن دريده خوب بوده و نامناسب نباشد . در هر حال بايد بسيار احتياط كرد كه مبادا شريان يا رگى كلفت و ستبر ، يا پىرگى و يا پرزه‌رگى در ماهيچه‌اى بريده شود . شق كردن ( دريدن ) خراج را برحسب حجم و اندازهء خراج طرح‌ريزى كن ! اگر خراج كوچك است و مىدانى كه مادهء ريم سزاوار ريختن و بيرون دادن از يك سوراخ بيرون مىآيد يك سوراخ در خراج ايجاد كن . و اگر خراج بسيار بزرگ است سوراخ را گشاد بزن كه بتوانى انگشت سبابهء دست چپ را در آن فروبرى و تا سر خراج را بردر . آنگاه از آن دريدگى كه از پايين به بالا آمده اين بار انگشت از بالا وارد خراج كن تا به پايين مىرسد و همين بالا و پايينى را به انگشت بده تا مطمئن شوى كه ريمى باقى نمانده است . اگر جاى خراج جاى جداگانه و آشكار است و امكان دارد كه با از يك جا دريدن آن مادهء ريم ورم همگى بيرون ريزد ، بيشتر از يك جا را شق مكن ! اگر خراج گرد و مدور باشد و ممكن است از نشتر زدن در يك جا ريم موجود همگى بيرون نيايد و يا اگر مسأله تنها شكل مدورى آن نبوده و خراج طورى واقع شده باشد كه به يك دريدن در يك جا كار خاتمه نمىيابد ، در پايين خراج در دو يا سه جا دريدگى ايجاد مىكنى كه اين